Serge Gainsbourg

Wie was Serge Gainsbourg (1928-1991)?

Serge Gainsbourg, geboren op 2 april 1928 als Lucien Ginsburg in Hotel-Dieu op het Île de la Cité in Parijs, was een Franse singer-songwriter, componist, dichter, filmmaker en acteur. Hij wordt wereldwijd beschouwd als een van de meest originele en provocatieve muzikanten van de twintigste eeuw. Zijn werk strekte zich uit over meer dan vier decennia en omvatte stijlen als chanson, jazz, yé-yé, pop, reggae, rock, funk en electronica.

Hij groeide op als zoon van Russisch-Joodse immigranten — Joseph en Olga Ginsburg — die na de Russische Revolutie via Istanbul naar Parijs vluchtten. Zijn vader Joseph was een klassiek geschoolde pianist die zijn brood verdiende in cabarets en casino’s, wat een beslissende invloed had op de muzikale ontwikkeling van Serge en zijn tweelingzus Liliane. Tijdens de Duitse bezetting van Frankrijk in de Tweede Wereldoorlog moest het gezin de verplichte gele ster dragen, een ervaring die hem zijn leven lang bijbleef en zijn cynische wereldbeeld mede vormde.

Na de oorlog studeerde hij vanaf 1945 aan de Beaux-Arts de Paris, met de ambitie schilder te worden. Uiteindelijk koos hij voor de muziek, een keuze die grote invloed zou hebben op de Franse cultuur. De artiestennaam “Serge Gainsbourg” koos hij in 1958: “Serge” omdat het Russischer klonk dan Lucien, en “Gainsbourg” als hommage aan de Engelse schilder Thomas Gainsborough.

De Vroege Jaren: Van Cabaret naar Chanson (1954–1965)

In de jaren vijftig werkte Gainsbourg als pianist in Parijse cabarets en nachtclubs — onder meer in de beroemde Milord l’Arsouille op de Rive Gauche — waar hij zijn eerste nummers begon te schrijven. In 1958 bracht hij zijn debuutalbum Du chant à la une! uit, dat zijn complexe en ironische kijk op de liefde en het leven onthulde. Zijn vroege werk stond sterk in de traditie van de Franse chanson, maar onderscheidde zich door zijn scherpe, literaire teksten en ongebruikelijke melodieën.

Zijn albums No. 2 (1959) en L’Étonnant Serge Gainsbourg (1961) bevestigden zijn reputatie als een unieke stem in de Franse muziek. Nummers als Le Poinçonneur des Lilas, over een metrokaartjesknipper die droomt van vrijheid, en La Jambe de bois tonen zijn vermogen om poëzie te verweven met toegankelijke muziek.

In 1965 schreef hij Poupée de cire, poupée de son voor de toen 17-jarige France Gall, waarmee zij op 20 maart 1965 in Napels het Eurovisiesongfestival 1965 won met 32 punten — niet voor Frankrijk, maar voor Luxemburg. Het lied wordt vaak genoemd als de eerste echte popsong die Eurovisie won, en het betekende het begin van Gainsbourgs succesvolle carrière als songwriter voor andere artiesten.

Internationale Doorbraak en Controverses (1966–1975)

In de tweede helft van de jaren zestig brak hij internationaal door. Zijn samenwerking met Jane Birkin, die hij in 1968 ontmoette op de set van de film Slogan, leidde tot het iconische nummer Je t’aime… moi non plus. Het nummer, oorspronkelijk in 1967 opgenomen met Brigitte Bardot maar niet uitgebracht op verzoek van haar toenmalige echtgenoot, werd met Birkin (1969) een wereldwijde hit en een controversiële nummer 1-hit, ondanks radiobans en kritiek van het Vaticaan.

Samen vormden hij en Birkin een van de meest iconische koppels van de jaren zeventig. Ze namen meerdere albums op, waaronder Jane Birkin/Serge Gainsbourg (1969) en Di doo dah (1973). Hun relatie en samenwerking maakten hen tot symbolen van de seksuele revolutie. Hun dochter Charlotte Gainsbourg werd op 22 april 1971 geboren.

In maart 1971 bracht hij Histoire de Melody Nelson uit, door velen beschouwd als zijn meesterwerk. Het conceptalbum, met arrangementen en co-composities van Jean-Claude Vannier, duurt slechts ongeveer 28 minuten en groeide uit tot een van de invloedrijkste Franse albums ooit.

Experimenteren en Meesterwerken (1976–1984)

Met L’Homme à tête de chou (1976) verlegde hij opnieuw zijn grenzen. Het conceptalbum combineert funk, rock en chanson in een duister verhaal over jaloezie en moord.

Begin 1979 reisde hij naar Kingston, Jamaica, voor Aux armes et cætera, een reggaeversie van La Marseillaise, opgenomen met Sly Dunbar en Robbie Shakespeare, de Jamaicaanse band The Revolutionaries en de I Threes — Rita Marley, Marcia Griffiths en Judy Mowatt, de achtergrondzangeressen van Bob Marley. Het album leidde tot hevige controverse en protesten van extreemrechtse groeperingen, met onder meer een geannuleerd concert in Straatsburg op 4 januari 1980 nadat parachutisten de zaal bezetten — Gainsbourg zong daarop a capella de oorspronkelijke Marseillaise, waarop de para’s in de houding sprongen.

Met Mauvaises nouvelles des étoiles (1981) bevestigde hij zijn status als onmiskenbare vernieuwer. In deze periode werkte hij ook intensief samen met zijn dochter Charlotte Gainsbourg en zijn partner Bambou.

Gainsbarre: De Late Jaren (1984–1991)

In de jaren tachtig creëerde hij zijn alter ego Gainsbarre, een zelfdestructieve versie van zichzelf die hij in de media opvoerde. Zijn zware drankgebruik werd legendarisch, evenals zijn provocaties op televisie, waaronder het verbranden van een biljet van 500 frank in maart 1984 en zijn beruchte opmerkingen tegen Whitney Houston op 5 april 1986 in de live-uitzending Champs-Élysées van Michel Drucker.

Toch bleef hij muzikaal actief. Love on the Beat (1984) gaf hem een vernieuwd, moderner geluid. You’re Under Arrest (1987) was zijn laatste studioalbum.

Hij overleed op 2 maart 1991 aan een hartaanval in zijn appartement aan 5 bis rue de Verneuil, in het 7e arrondissement van Parijs, op 62-jarige leeftijd. Hij ligt begraven op het cimetière du Montparnasse. Zijn woning, bedekt met graffiti en bloemen van fans, is uitgegroeid tot een pelgrimsoord.

Muzikale Nalatenschap en Invloed

De erfenis van Serge Gainsbourg is enorm en reikt ver buiten de grenzen van Frankrijk. Hij schreef in zijn loopbaan meer dan 550 nummers, die door diverse artiesten meer dan 1.000 keer zijn gecoverd. Zijn vermogen om stijlen te combineren, teksten te schrijven die tegelijkertijd vulgair en poëtisch zijn, en om taboes te doorbreken terwijl hij tegelijkertijd perfecte popsongs schreef, maakt hem tot een unieke figuur in de muziekgeschiedenis.

Artiesten als Beck, Portishead, Pulp (Jarvis Cocker), Air, Placebo en Tricky hebben zijn invloed erkend. Histoire de Melody Nelson staat in vrijwel elke serieuze lijst van de beste albums aller tijden. Zijn teksten worden bestudeerd aan Franse universiteiten als literatuur, en zijn songs worden gecoverd door artiesten van over de hele wereld.

In januari 2010 verscheen de biopic Gainsbourg (Vie héroïque) van regisseur Joann Sfar, met Éric Elmosnino in de hoofdrol — die voor zijn vertolking de César voor Beste Acteur won. Op 20 september 2023 opende in Parijs de Maison Gainsbourg, een museumcomplex aan de rue de Verneuil dat zijn intacte woning aan nr. 5 bis combineert met een museum, boekhandel en pianobar (Le Gainsbarre) op nr. 14. Zijn dochter Charlotte Gainsbourg heeft zijn erfenis levend gehouden door zijn werk te promoten en zijn artistieke geest in haar eigen carrière voort te zetten.

Serge Gainsbourg was, is en zal altijd een provocateur, kunstenaar en genie blijven: een man die de grenzen van de popmuziek verder verlegde dan wie ook voor of na hem. Zijn muziek, van de tere chanson tot het schokkende reggae-volkslied, van psychedelische meesterwerken tot funky dansnummers, vormt een van de rijkste en meest diverse catalogi in de geschiedenis van de populaire muziek.