SALVADOR DALI (1904  – 1989)

Jeugd en opleiding (1904-1926)

Salvador Dalí werd op 11 mei 1904 geboren in Figueres, een stadje in Catalonië in het noordoosten van Spanje. Zijn volledige naam luidde Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech. Negen maanden vóór zijn geboorte was zijn oudere broer overleden, ook Salvador genaamd. Die schaduw van een verloren broer zou Dalí zijn hele leven achtervolgen.

Al op jonge leeftijd toonde Salvador Dalí uitzonderlijk tekentalent. Zijn vader, een strenge notaris, en zijn moeder steunden zijn kunstzinnige ambities. In 1922 vertrok Dalí naar Madrid om te studeren aan de Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. Daar leerde hij de dichter Federico García Lorca en filmmaker Luis Buñuel kennen. Deze vriendschappen vormden de basis voor zijn latere avant-gardistische werk.

In 1926 werd hij definitief van de academie verwijderd. Volgens hem waren de docenten niet bevoegd om hem te beoordelen, een typische uitspraak die de zelfverzekerde houding van Salvador Dalí goed samenvat. In hetzelfde jaar maakte hij zijn eerste reis naar Parijs, waar hij Pablo Picasso ontmoette.

Salvador Dalí en het surrealisme (1929-1939)

In 1929 sloot Salvador Dalí zich officieel aan bij de surrealistische beweging in Parijs, geleid door schrijver André Breton. Het surrealisme wilde de wereld van dromen, het onderbewuste en het irrationele verbeelden. Dalí ontwikkelde hierbinnen zijn eigen aanpak: de paranoïsch-kritische methode. Hiermee riep hij bewust hallucinerende beelden op om verborgen verbanden zichtbaar te maken.

In datzelfde jaar 1929 leerde Dalí Gala Éluard kennen, destijds nog getrouwd met de Franse dichter Paul Éluard. Gala werd zijn muze, manager en levenspartner. Ook werkte hij samen met Luis Buñuel aan de surrealistische films Un Chien Andalou (1929) en L’Âge d’Or (1930), die nog steeds als mijlpalen van de avant-garde gelden.

In de jaren dertig groeide Salvador Dalí uit tot het commerciële gezicht van het surrealisme. Tegelijk botste hij steeds vaker met André Breton over politiek en zijn dubbelzinnige houding tegenover Hitler en Franco. In 1939 kondigde Breton in het surrealistische tijdschrift Minotaure officieel de uitsluiting van Dalí aan. Tien jaar later, in 1949, bedacht Breton de spottende bijnaam “Avida Dollars”, een anagram van Salvador Dalí, als verwijzing naar zijn drang naar geld.

Beroemdste werken van Salvador Dalí

De schilderijen van Salvador Dalí zijn over de hele wereld bekend. Hieronder vind je een overzicht van zijn meest invloedrijke werken.

De volharding der herinnering (1931)

Dit is zonder twijfel het beroemdste schilderij van Salvador Dalí. De smeltende klokken in een desolaat landschap symboliseren de relativiteit van tijd. Het werk hangt in het Museum of Modern Art (MoMA) in New York en geldt als hét icoon van het surrealisme.

Het sacrament van het laatste avondmaal (1955)

In zijn latere “klassieke” periode combineerde Dalí religieuze thema’s met wetenschap en wiskunde. Dit monumentale werk hangt in de National Gallery of Art in Washington.

Christus van Sint-Jan op het Kruis (1951)

Een opvallend kruisbeeld zonder spijkers of doornenkroon, gezien vanuit een ongewoon perspectief van bovenaf. Het schilderij wordt bewaard in de Kelvingrove Art Gallery in Glasgow.

Andere belangrijke werken

• De grote masturbator (1929)
• Slaap (1937)
• Het mysterie van Hitler (1939)
• Het gezicht van de oorlog (1940)
• Galatea van de sferen (1952)

Gala: muze en zakelijk brein van Salvador Dalí

Geen verhaal over het leven en werk van Salvador Dalí is compleet zonder Gala. Ze werd in 1894 geboren als Elena Ivanovna Diakonova in Rusland en was tien jaar ouder dan Dalí. Gala regelde de zakelijke kant van Dalí’s carrière, onderhandelde met galeries en verzamelaars en stuurde zijn artistieke keuzes.

Ze trouwden in 1934 in een burgerlijke ceremonie en in 1958 opnieuw kerkelijk. Dalí signeerde veel werken met “Gala Salvador Dalí”, waarmee hij benadrukte dat ze onafscheidelijk waren. Toen Gala in 1982 overleed, stortte Dalí psychisch in. Hij zou daarna nog maar weinig schilderen.

De Amerikaanse jaren van Salvador Dalí

Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleef Salvador Dalí van 1940 tot 1948 in de Verenigde Staten. Daar werd hij een echte beroemdheid. Hij ontwierp etalages voor warenhuis Bonwit Teller in New York en werkte in 1945 samen met regisseur Alfred Hitchcock aan de befaamde droomscène in de film Spellbound.

In 1945 en 1946 werkte Dalí ook met Walt Disney aan de animatiefilm Destino. Het project werd destijds stopgezet en pas in 2003 als korte film voltooid en uitgebracht. Daarnaast ontwierp Dalí juwelen, parfumflessen, meubels en advertenties. Critici verweten hem commercieel te zijn, maar Salvador Dalí omarmde deze rol juist. Hij geloofde dat een echte kunstenaar in alle media moet kunnen werken.

Latere werk en Theater-Museum Dalí

In 1948 keerde Salvador Dalí terug naar Catalonië. Hij verbleef vooral in Port Lligat, een klein vissersdorp bij Cadaqués aan de Costa Brava. In deze periode raakte hij gefascineerd door wetenschap, kernfysica, DNA en religie. Zijn stijl werd academischer, met verwijzingen naar oude meesters als Velázquez, Vermeer en Rafaël.

In 1974 opende Dalí het Theater-Museum Dalí in zijn geboortestad Figueres. Het gebouw is zelf een kunstwerk, met een glazen koepel en gigantische eieren op het dak. Vandaag de dag is het een van de meest bezochte musea van Spanje en de plek waar Salvador Dalí ook begraven ligt.

Dood en nalatenschap van Salvador Dalí (1989)

Salvador Dalí overleed op 23 januari 1989 in Figueres aan een hartstilstand, op 84-jarige leeftijd. Hij werd begraven in een crypte onder het podium van zijn eigen Theater-Museum. Zonder kinderen liet hij zijn artistieke nalatenschap na aan de Spaanse staat en aan de Fundació Gala-Salvador Dalí.

De invloed van Salvador Dalí reikt veel verder dan het surrealisme. Zijn beeldtaal heeft fotografie, mode, reclame, film en zelfs popmuziek beïnvloed. Het wereldberoemde Chupa Chups-logo werd in 1969 zelfs door Dalí zelf ontworpen.

Wie het werk van Salvador Dalí wil zien, kan terecht in de zogenoemde Dalí-driehoek in Catalonië: het Theater-Museum Dalí in Figueres, het Huis-Museum Salvador Dalí in Port Lligat en het Gala-Dalí-kasteel in Púbol. Daarnaast bezit het Salvador Dalí Museum in St. Petersburg (Florida) een van de grootste collecties buiten Europa.

Conclusie

Salvador Dalí was meer dan alleen de schilder van smeltende klokken. Hij was een veelzijdig kunstenaar die schilderkunst, film, fotografie, mode en design wist te verenigen. Zijn leven en werk lieten zien dat een kunstenaar tegelijk visionair en showman kan zijn. Ruim dertig jaar na zijn dood blijft Salvador Dalí een van de meest invloedrijke en herkenbare kunstenaars van de twintigste eeuw.