Wie was Harry Mulisch?

Harry Kurt Victor Mulisch werd op 29 juli 1927 geboren in Haarlem, als enige zoon van de Oostenrijks-Hongaarse Karl Mulisch en de Duits-Joodse Alice Schwarz. Mulisch hield zelf van een mythische draai aan zijn eigen levensverhaal: hij beweerde graag dat hij precies negen maanden na een uitbarsting van de Vesuvius werd geboren — iets wat volgens hem geen toeval kon zijn.

Zijn ouders scheidden al in 1936. Harry bleef bij zijn vader in Haarlem wonen en werd grotendeels opgevoed door de Poolse huishoudster Frieda Falk, terwijl zijn moeder naar Amsterdam verhuisde en later naar Amerika emigreerde.

Jeugd in de schaduw van de oorlog

De Tweede Wereldoorlog had een unieke en aangrijpende impact op Mulisch’ jeugd. Zijn vader werkte tijdens de bezetting als directeur bij de bank Lippmann, Rosenthal & Co, die in opdracht van de Duitsers geroofde joodse bezittingen beheerde. Juist die positie stelde zijn vader in staat om zijn joodse ex-vrouw en zoon te beschermen tegen deportatie. Deze bijzondere en beladen positie tussen dader- en slachtofferschap vatte Mulisch later samen in de veelgeciteerde uitspraak: ‘Ik bén de Tweede Wereldoorlog.’ Het thema van schuld, verantwoordelijkheid en de grijze gebieden daartussen zou zijn hele oeuvre blijven beheersen.

Bekijk een historisch interview: Interview met de Nederlandse auteur Harry Mulisch (1997).

Literair debuut

Mulisch schreef zijn eerste verhaal, ‘De kamer’, in 1946; het verscheen een jaar later in Elseviers Weekblad. In 1951 won hij de Reina Prinsen Geerligsprijs voor het manuscript van zijn eerste roman, Archibald Strohalm, die in oktober 1952 werd gepubliceerd. Van het prijzengeld kocht hij zijn eerste schrijfmachine.

In 1959 verscheen Het stenen bruidsbed, de eerste roman waarin Mulisch expliciet de verwoesting van de Tweede Wereldoorlog als onderwerp nam.

Doorbraak: De Aanslag (1982)

De grote literaire en commerciële doorbraak van Mulisch kwam in 1982 met de roman De Aanslag. Het boek vertelt het verhaal van Anton Steenwijk, wiens familie in 1945 wordt vermoord na een aanslag op een NSB’er voor hun huis, en die zijn hele leven blijft worstelen met de vraag naar schuld en toeval. Het boek werd een groot succes, met wereldwijd meer dan een miljoen verkochte exemplaren, en de verfilming uit 1986 won in 1987 een Oscar voor beste niet-Engelstalige film.

Bekijk beelden van de filmopnames: Harry Mulisch tijdens filmopnamen van De Aanslag.

De ontdekking van de hemel (1992)

Tien jaar later verscheen wat door velen als het hoogtepunt van zijn oeuvre wordt gezien: De ontdekking van de hemel. De roman won in 1993 de Multatuliprijs en werd in 2007, in een grote publieksverkiezing van NRC Handelsblad, gekroond tot beste Nederlandse roman aller tijden.

Bekijk een interview uit die periode: Harry Mulisch over De Procedure met Paul Witteman (VARA, 1998).

Erkenning en late loopbaan

Mulisch ontving in 1977 zowel de Constantijn Huygensprijs als de P.C. Hooft-prijs, de hoogste literaire onderscheiding van Nederland — beide voor zijn gehele oeuvre. In 1995 volgde de Prijs der Nederlandse Letteren, de belangrijkste literaire prijs in het gehele Nederlandse taalgebied. In 2007 ontving hij bovendien een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam. Zijn laatste roman, Siegfried, verscheen in 2001.

See also: Pieter Jan Hagens in gesprek met schrijver Harry Mulisch (2002).

Harry Mulisch overleed op 30 oktober 2010 in Amsterdam, op 83-jarige leeftijd. Hij werd begraven op begraafplaats Zorgvlied in Amsterdam.

De stijl van Harry Mulisch

Mulisch’ werk wordt vaak omschreven als ‘magisch-mythisch’: hij verweefde persoonlijke ervaringen met grote, universele verhalen uit mythologie, filosofie en religie, waardoor gebeurtenissen een bovenpersoonlijke, haast mythische lading kregen. Zijn gekoesterde bijnaam ‘de Nederlandse Homerus’ — die niet iedereen even gepast vond — verwijst precies naar die ambitie: het persoonlijke verheffen tot het universele.

Harry Mulisch op de 366 verjaardagskalenders

Bij het samenstellen van deze verjaardagskalenders met 366 bijzondere Nederlanders ging ik op zoek naar iemand die op 29 juli geboren is — en kwam ik vanzelfsprekend uit bij Harry Mulisch, hij mocht sowieso niet ontbreken. Zijn levensverhaal past naadloos in deze kalenderreeksen: van zijn bijzondere jeugd tijdens de oorlog tot decennia aan de top van de Nederlandse literatuur laat zijn leven zien hoe artistiek talent en doorzettingsvermogen samen een onuitwisbaar stempel op de Nederlandse cultuur kunnen drukken.